Wat wordt er bedoeld met de uitdrukking “koranisch Arabisch”?
Naar onze cursussen koranisch Arabisch: hier
Moet het koranisch Arabisch, als taal, worden opgevat als een getrouwe weerspiegeling van wat de taal was in de tijd van de Profeet (S), in een geografische omgeving die min of meer dicht bij hem lag, of slechts als een “dialect” van Mekka? Is het de “volkstaal” van Arabië, of veeleer de “poëtische taal” van die streek? Dit omvangrijke debat, dat nog altijd actueel is, vraagt ongetwijfeld om meer precisie. Wat vaststaat, is dat met de verscheidenheid van de Arabische stammen min of meer grote variaties van deze taal konden samengaan, zoals de traditie zelf bevestigt. De Korancommentatoren zagen in het koranisch Arabisch op hun beurt de taal van de stam Quraysh, met dit verschil dat de goddelijke Tekst zich, zo vertellen ons de teksten, heeft aangepast aan de verschillende plaatselijke spreektalen. Juist daarom spreekt de traditie over de “zeven letters” van de Koran: daarmee worden de (minieme) variaties van de tekst bedoeld die hem toegankelijk moesten maken voor de verschillende toehoorders. Deze variaties betroffen vooral de woordenschat (maar niet uitsluitend) en kwamen tot uiting in het gebruik van synoniemen. Handschriften zoals dat van Sanaa getuigen van deze variaties, die men in ruime mate terugvindt in de tafsîrs. Omdat de bestaansreden van deze variaties met de tijd verdween, werd de koranische tekst vrijwel volledig geüniformeerd. Vandaag resten daarvan de zogenoemde zeven of tien lezingen, die alleen nog de vocalisatie van de woorden betreffen, ook al kan die vocalisatie op sommige plaatsen nog de betekenis van de tekst raken. Omdat de Koran bovendien aanvankelijk werd opgeschreven zonder klinkers en zonder onderscheid tussen bepaalde medeklinkers (die pas later werden onderscheiden door er punten aan toe te voegen, de zogeheten “diakritische punten”), zorgen talrijke verschijnselen voor een vrij grote verwarring tussen de historische leesvarianten (of zeven letters), die teruggaan tot de tijd van de openbaring, en de latere varianten, die toe te schrijven zijn aan de verschillende leesmogelijkheden die voortvloeien uit het ontbreken van die klinkers en diakritische punten. Deze verschijnselen zijn door onderzoekers uitvoerig gedocumenteerd en geanalyseerd. Wij willen hier eenvoudigweg één conclusie uit deze feiten trekken: ook al hecht de koranische tekst veel belang aan de vorm, die vorm blijft ondergeschikt aan de inhoud van de boodschap.
Tussen koranisch Arabisch en klassiek Arabisch
Vergeleken met het middeleeuwse klassieke Arabisch, en a fortiori met het moderne literaire Arabisch, vertoont het koranisch Arabisch een aantal verschillen die je moet bestuderen om de heilige Tekst goed te begrijpen. Die verschillen betreffen het lexicon, maar ook de syntaxis en de grammatica. Hier moet worden opgemerkt dat het koranische lexicon slechts 1726 wortels telt (volgens de telling van Maurice Gloton in zijn Approche du Coran par la grammaire et le lexique). De klassieke taal is dus opgebouwd op een zeer uitgebreid corpus, dat hoofdzakelijk uit poëzie bestaat. Bovendien zijn bij de “standaardisering” van het klassiek Arabisch onvermijdelijk bepaalde aspecten van de koranische taal verloren gegaan. Die taal kent namelijk een grotere variabiliteit, omdat ze de uitdrukking is van een werkelijk levende taal, dat wil zeggen een taal met een veelheid aan sprekers en bijgevolg een verscheidenheid aan taalkundig erfgoed en zelfs aan gevoeligheden in de omgang met de taal. Zodra een taal wordt gecodificeerd, en dus “vastgelegd”, sluit ze in feite een aantal mogelijkheden uit. Daarbij komt dat het grootste deel van de inventarisatie van de Arabische taal plaatsvond in de tweede eeuw van de hidjra, zodat er toen al een zekere taalkundige afstand was ontstaan.
Het is dus allerminst verwonderlijk dat we in de Koran bijzondere syntactische constructies aantreffen, congruenties die aan de regels ontsnappen en een veelheid aan verschijnselen die buiten het kader vallen van de grammatica die achteraf werd vastgelegd.
Theologisch aspect van het koranisch Arabisch
De Koran omschrijft zichzelf als een “openbaring” of “inspiratie” en als een “nederdaling” die van de Heer uitgaat. Hij is ook, en vooral, het “woord van God”. Maar de grote meerderheid van de theologen beschouwt de Koran die wij lezen als een schepping van God. Laten we wel preciseren dat de Ashʿarieten, wanneer zij stellen dat het Woord van God ongeschapen is (dat wil zeggen dat het geen schepping is), doelen op wat zij het “wezenlijke Woord” (kalâm nafsî) noemen, en niet op het uitgesproken woord (kalâm lafẓî). Dat laatste beschouwen zij namelijk wel als een schepping. Het meningsverschil met de Muʿtazilieten betreft dus het “wezenlijke Woord”.
Vanuit dit perspectief strekt het goddelijke Woord zich in feite uit over drie niveaus: het goddelijke Woord als attribuut (van het wezen of van de handeling, al naargelang de school); het “archetypische” Woord (als archetype neergelegd op de Welbewaarde Tafel, lawḥ maḥfûẓ); en het gemanifesteerde Woord. Dat laatste is dus contingent of accidenteel. De fundamentele vraag die zich aan de theologen opdrong, luidt dan ook: werd dit aan Muhammad (S) geopenbaarde goddelijke woord geopenbaard naar betekenis en vorm, of uitsluitend naar betekenis? En in het tweede geval: werd de vorm dan uitgesproken door Gabriël of door de Profeet zelf?
Het is niet de bedoeling deze vraag hier te beantwoorden, maar enkel erop te wijzen dat de Koran een deel van zijn mysterie bewaart, dat men met nederigheid moet benaderen. En de oude handschriften – ook al bevestigen ze slechts wat de traditie ons vertelde over de verschillende “letters” (dat wil zeggen varianten) van de Koran – plaatsen deze belangrijke vragen, die eeuwenlang het domein waren van commentatoren en specialisten, opnieuw in het middelpunt van het theologische debat, binnen het bereik van alle moslims.
De studie van het koranisch Arabisch mag dus dit denkkader rond de heilige Tekst niet verwaarlozen, en evenmin voorbijgaan aan het feit dat de grootsheid van de Koran lijkt op de druppel die ons de oceaan van het goddelijke Woord moet doen vermoeden, want “Als de zee inkt was voor [het schrijven van] de woorden van mijn Heer, dan zou de zee uitgeput raken voordat de woorden van mijn Heer uitgeput zouden zijn.” (18:109)
Naar de inschrijvingen: hier
De Koran lezen in zijn eigen taal is geen voorrecht dat aan specialisten is voorbehouden. Het leerboek Koranisch Arabisch begeleidt de lezer van de eerste letters tot de verzen en gaat daarbij steeds uit van de geopenbaarde tekst. Een presentatie van de methode vind je op de site.