Modern Arabisch

Begrijpen hoe de taal van de Koran de taal is geworden van de kranten, de wetenschappen en de uitwisselingen van vandaag – en hoe je haar stap voor stap leert.

Modern Arabisch – een kennismaking

Wat we vandaag modern Arabisch noemen, is het resultaat van een ontwikkeling die meer dan een millennium heeft geduurd en gekenmerkt werd door een wisselwerking tussen het letterlijke Arabisch en zijn verschillende dialecten. Het vindt zijn oorsprong in het klassieke Arabisch van de poëzie en de Koran, dat door de grammatici van de eerste eeuwen van de islam werd genormaliseerd. Op lexicologisch vlak is de transformatie van het Arabisch door geleidelijke betekenisverschuiving in werkelijkheid nooit opgehouden, ook al verliep die beweging traag en onmerkbaar.

De bijdrage van de filosofie en de wetenschappen

Met de ontwikkeling van het filosofische denken en de wetenschappen legde de taal zich een uitgebreide abstracte terminologie en een verfijnde wetenschappelijke woordenschat aan, waarbij ze putte uit de ruime lexicale middelen waarover ze beschikte. Dit verschijnsel tekent het Arabische erfgoed zowel in de tijd als in de ruimte: eenzelfde woord kan van het ene tijdperk tot het andere, of van het ene geografische gebied tot het andere, min of meer uiteenlopende betekenissen hebben.

Wedergeboorte

Aan het begin van de 19e eeuw, tijdens de Arabische renaissancebeweging die de “Nahda” wordt genoemd, zette een diepere verandering in, gekenmerkt door een vereenvoudiging van de syntaxis. Het taalgebruik van de journalistiek is ongetwijfeld het sterkst door dit verschijnsel getroffen. Vanzelfsprekend moest de taal zich, opnieuw op lexicologisch vlak, aanpassen aan de stroom van nieuwe voorwerpen en begrippen.

Een aantal intellectuelen pleitte voor de opname van buitenlandse woordenschat in de Arabische taal, om zo een taal te scheppen die aangepast was aan het moderne leven en tegelijk haar wezenlijke karakter bewaarde; anderen begonnen neologismen te creëren, die min of meer goed werden onthaald, zoals het woord “courriel” in het Frans voor “e-mail”.

Neologismen

De procedure om nieuwe woordenschat in te voeren volgde idealiter enkele stappen. De eerste bestond erin in oude woordenboeken en teksten te zoeken naar een in onbruik geraakt woord dat zich kon lenen tot de beoogde betekenis. Bij gebrek aan een geschikt woord werd een letterlijke vertaling van de term voorgesteld – bijvoorbeeld ʿilm al-ḥayât (“wetenschap van het leven”) voor biologie. Wanneer een letterlijke vertaling niet mogelijk was, kon men een nieuw woord smeden op basis van een bestaande wortel: het woord sayyâra (“auto”) bijvoorbeeld is afgeleid van de wortel s-y-r, waarvan de betekenis met “beweging” te maken heeft.

In laatste instantie kon men een buitenlands woord ontlenen en het aanpassen aan het Arabische klanksysteem. De nieuwe behoeften van de taal voedden zo het conflict tussen respect voor de traditie en het verlangen naar moderniteit. Het is deze vorm van modern Arabisch, al dan niet bewust hervormd, die in de meeste geschriften wordt gebruikt en, in gesproken vorm, in officiële of formele situaties (religieuze en politieke toespraken, televisiejournaals), in alle Arabische landen.

De dialecten

Het moderne standaard-Arabisch onderscheidt zich van de dagelijks gesproken dialecten, die van land tot land vrij sterk kunnen verschillen. In alle Arabische landen bestaat de landstaal uit de verschillende plaatselijke dialecten, die min of meer van het klassieke Arabisch afstaan. Met het stijgende opleidingsniveau van de bevolking en de modernisering wordt de kloof tussen de schrijftaal en de dialecten echter steeds kleiner. In de praktijk van het taalgebruik bestaat er geen waterdichte scheiding tussen beide: sprekers combineren, afhankelijk van de context, elementen die eigen zijn aan hun spreektaal met elementen die aan de literaire taal zijn ontleend.

Verdieping